fa الگوهای زیست‌بومی فصلی و پیشران‌های محیطی اجتماع فیتوپلانکتون‌ها در دریاچه‌ی درودزن تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:nasimYW;">در این پژوهش، تغییر فصلی و ساختار اجتماع فیتوپلانکتون‌ها، و عامل‌های محیطی مؤثر بر پویایی آن‌ها در دریاچه‌ی درودزن بررسی شده است. این دریاچه منبع حیاتی آب شیرین استان فارس است که آب آشامیدنی بیش از 2/1 میلیون نفر از ساکنان را فراهم می‌آورد، و تعادل زیست‌بومی آن کیفیت آب را تضمین خواهد کرد. نمونه‌برداری از پلانکتون‌های گیاهی و جانوری در چهار فصل،‌ از</span><span style="font-family:Times New Roman;"> 9</span><span style="font-family:nasimYW;"> ایستگاه و در </span><span style="font-family:Times New Roman;">5</span><span style="font-family:nasimYW;"> ژرفا (صفر تا </span><span style="font-family:Times New Roman;">4</span><span style="font-family:nasimYW;"> متر) انجام شد. در این پژوهش یک‌ساله، </span><span style="font-family:Times New Roman;">43</span><span style="font-family:nasimYW;"> سرده (جنس) فیتوپلانکتون در شش شاخه شناخته‌شدند. میانگین تراکم کل آن‌ها از کمینه‌ی ۱۴۶&plusmn;۱۰۷۳ سلول در لیتر در تابستان، تا بیشینه‌ی ۱۴۰۷&plusmn;۸۱۰۱ سلول در لیتر در بهار متغیر بود. اوج‌های فصلی فراوانی فیتوپلانکتون‌ها پیوند نزدیکی با افزایش دمای آب (&deg;C 9 در زمستان تا &deg;C 26 در تابستان)، شدت نور و اندازه‌ی مواد مغذی، به‌ویژه نیتروژن و فسفر داشت. گروه‌ غالب در همه‌ی فصل‌ها مایزوزوا (تقریبا </span><span style="font-family:Times New Roman;">45</span><span style="font-family:nasimYW;"> درصد از کل فیتوپلانکتون‌ها) بود، و پس از آن سیانوباکتریا، کلروفایتا، و اوکروفایتا به‌ترتیب در پاییز، زمستان و تابستان فراوان‌ترین بودند. تحلیل‌های آماری همبستگی معنی‌داری میان زی‌توده‌ی فیتوپلانکتون و سنجه‌های محیطی مانند pH (محدوده‌ی </span><span style="font-family:Times New Roman;">7.2 </span><span style="font-family:nasimYW;">تا </span><span style="font-family:Times New Roman;">8.4</span><span style="font-family:nasimYW;">)، اکسیژن محلول (</span><span style="font-family:Times New Roman;">8.3 </span><span style="font-family:nasimYW;">تا </span><span style="font-family:Times New Roman;">10.8</span><span style="font-family:nasimYW;"> میلی‌گرم در لیتر)، و غلظت مواد مغذی نشان داد. چَرای زئوپلانکتون‌ها و ماهی‌ها نیز جمعیت فیتوپلانکتون‌ها را تعدیل کرد، به‌طوری که کاهش ۳۰ درصدی در تراکم فیتوپلانکتون‌ها در دوره‌های افزایش فعالیت زئوپلانکتون‌ها در پایان تابستان دیده شد. در مجموع، یافته‌ها بر تأثیر عامل‌های زیستی و نازیستی بر پویایی فیتوپلانکتون‌ها تاکید می‌کند، و اهمیت پایش پیوسته‌ی بوم‌شناختی را برای مدیریت کیفیت آب برجسته می‌سازد. در شرایطی که &nbsp;تغییر بزرگ آب‌وهوایی و تاثیرهای انسانی اثرهای تخریب‌کننده بر زیست‌بوم آبی دریاچه‌ی درودزن می‌گزارد، این داده‌ها به یافتن راهبرد‌های پایدار برای حفاظت از آن کمک خواهد کرد.</span></span><br> <br> &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Times New Roman;">This study examines the seasonal variability and community structure of phytoplankton, along with the environmental factors shaping their dynamics, in Dorudzan Reservoir. As a critical freshwater source for Fars Province&mdash;supplying drinking water to more than 1.2 million residents&mdash;the ecological stability of the reservoir plays a vital role in maintaining water quality. Phytoplankton and zooplankton were sampled across four seasons from nine stations at five depths (0&ndash;4 m). Over the one-year survey, 43 phytoplankton genera belonging to six major taxonomic groups were identified. Mean total abundance ranged from a minimum of 1,073 &plusmn; 146 cells/L in summer to a maximum of 8,101 &plusmn; 1,407 cells/L in spring. Seasonal peaks in phytoplankton abundance were strongly linked to increases in water temperature (9 &deg;C in winter to 26 &deg;C in summer), light availability, and nutrient concentrations, particularly nitrogen and phosphorus. Myzozoa were the dominant group in all seasons, constituting approximately 45% of total phytoplankton, followed by Cyanobacteria, Chlorophyta, and Ochrophyta, which showed their highest abundances in autumn, winter, and summer, respectively. Statistical analyses revealed significant correlations between phytoplankton biomass and environmental variables such as pH (7.2&ndash;8.4), dissolved oxygen (8.3&ndash;10.8 mg/L), and nutrient levels. Grazing by zooplankton and fish also influenced phytoplankton dynamics, as evidenced by an approximate 30% decline in phytoplankton density during periods of heightened zooplankton activity at the end of summer. Overall, the findings highlight the combined effects of biotic and abiotic drivers on phytoplankton dynamics and underscore the importance of continuous ecological monitoring for effective water quality management. Given the substantial climatic fluctuations and increasing human pressures that threaten the aquatic ecosystem of Dorudzan Reservoir, these results provide essential data to support the development of sustainable conservation and management strategies.</span></span><br> &nbsp;</div> جلبک, فارس, دریاچه, پویایی فصلی, تعادل اکوسسیتم Algae, Fars, Lake, Seasonal dynamics, Ecosystem balance 32 44 http://jae.hormozgan.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-638-2&slc_lang=fa&sid=1 مهرداد زمان پور mzamanpoore@gmail.com 100319475328460012347 100319475328460012347 Yes سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی فارس، شیراز ناصر باشی ازغدی bashinasser64@gmail.com 100319475328460012348 100319475328460012348 No موسسه‌ی آموزش عالی خاوران، مشهد، فاطمه صداقت fatemehsedaghat5@gmail.com 100319475328460012349 100319475328460012349 No سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی فارس، شیراز