fa مروری بر روش های نوین در رفع چسبندگی تخم های لقاح یافته ماهیان تخصصي Special پژوهشي Research تخم‌های بسیاری از ماهیان آب شیرین بعد از فعال‌سازی و تماس با آب حالت چسبنده پیدا می‌کنند که علت آن وجود مولکول‌های گلیکوپروتئینی در بخش خارجی آنهاست. در تاسماهیان چهارمین لایه تخم (jelly coat) بعد تماس با آب ترشح شده و موجب بروز چسبندگی می‌شود. در ماهیان استخوانی این امر توسط لایه زونارادیاتای خارجی صورت می‌گیرد. چسبندگی تخم‌ها در تخم‌ریزی طبیعی یا شرایط کنترل شده بر بسترهای مخصوص دارای اهمیت است، چرا که به مولدین فرصت استقرار تخم-ها در مکان‌هایی با مناسب‌ترین شرایط محیطی را داده و از جابجایی تخم‌ها توسط آب جلوگیری می کند. همچنین تخم‌ها می‌توانند توسط والدین محافظت شوند که حاصل آن افزایش بقای تخم‌هاست. اما چسبندگی تخم‌ها تحت شرایط تفریخگاهی مطلوب نبوده و انباشتگی تخم‌های متصل بهم منجر به تلفات در اثر آنوکسی و رشد قارچ‌ها می‌شود. بنابراین یکی از مراحل تکثیر مصنوعی این قبیل ماهیان رفع چسبندگی تخم‌ها پیش از انکوباسیون می‌باشد. روش‌های رفع چسبندگی را می‌توان به 3 دسته فیزیکی، شیمیایی و آنزیمی تفکیک نمود. روش‌های فیزیکی شامل سایش تخم‌ها با موادی نظیر رس، پودر تالک و نشاسته می‌باشد. کاهش نرخ تفریخ و طولانی بودن پروسه از نکات منفی روش‌های فیزیکی می‌باشد. معمول‌ترین روش‌های شیمیایی استفاده از کاربامید، اسید‌تانیک، پودر شیر و سولفیت-سدیم می‌باشد. با توجه به ماهیت گلیکوپروتئینی لایه چسبنده، کاربرد آنزیم‌های پروتئاز برای رفع چسبندگی موثر بوده و منجر به نتایج بهتری از دیدگاه نرخ تفریخ و مدت زمان انجام کار می‌شود. برای انتخاب روش مناسب می‌بایست به میزان تفریخ یا نمو طبیعی جنینی، مدت زمان انجام کار و هزینه توجه داشت. The eggs of many fresh water fishes become sticky after activation and contact with water. The stickiness property is caused by presence of glycoprotein molecules in outer layer of eggs. In sturgeons the fourth layer of egg (jelly coat) leaks after contacting with water. In teleosts outer zona-radiate is responsible for stickiness. Egg stickiness is important in natural reproduction, whereas eggs can attach to substrate, so brooders can locate the eggs in the best place with the most suitable environmental factors. Also the eggs can be protected by brooders that it strongly raises survival rate. But stickiness is undesirable in hatcheries clumping of sticky eggs results in mortality caused by anoxia and fungal growth. One of the phases in culture of many fresh water fishes, therefore, is to eliminate the egg adhesiveness before incubation. The methods applied for elimination the adhesiveness can be divided into 3 groups: Physical, chemical and enzymatic methods. Physical methods consist of friction the eggs gently with substances such as clay, talc powder and starch. The negative points are lower of hatching rate and time consuming of the process. The most common chemical methods are use of carbamid, tannic acid, milk powder and sodium sulfite (Na2SO3). In enzymatic methods, protease enzymes are administered to eliminate the egg adhesiveness, as the nature of the sticky layer is glycoprotein. Higher hatching rate and quick application are advantageous of this method. Hatching or embryo surviving rate, required time and the expenditure should be noticed for election the best method. چسبندگی تخم, رفع چسبندگی, پوشش ژلاتینی, گلیکوپروتئین Egg stickiness, Elimination of egg adhesiveness, Jelly Coat, Glycoprotein 18 1 http://jae.hormozgan.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-65&slc_lang=fa&sid=1 Bita Kalvani Neitali بی‌تا کلوانی نیتلی bkalvani@gmail.com 1003194753284600468 1003194753284600468 Yes Mohammad Reza Kalbassi محمدرضا کلباسی 1003194753284600469 1003194753284600469 No Bagher Mojazi Amiri باقر مجازی امیری 1003194753284600470 1003194753284600470 No Ahmad Noori احمد نوری 1003194753284600471 1003194753284600471 No